“HƯƠNG ĐẠO” (KÔDÔ) – NGHỆ THUẬT THƯỞNG THỨC HƯƠNG TRẦM Ở NHẬT

1. Hương đạo – nghệ thuật độc đáo của Nhật Bản

Hương đạo là nghệ thuật thưởng thức hương trầm (bunkô hay monkô, tức “văn hương 聞香”), nói nôm na là “ngửi” mùi hương trầm – một nghệ thuật độc đáo chỉ thấy ở Nhật Bản chứ không có ở các nước khác. Mặc dầu đến thế kỷ 15 hương đạo mới được định hình, nhưng trên thực tế, thú tao nhã này đã bắt nguồn từ khi Phật giáo du nhập từ Trung Quốc và Triều Tiên vào Nhật khoảng thế kỷ 6.

Hương liệu có thể lấy từ thực vật (hoa, trái cây, rễ cây, lá cây hay nhựa cây), động vật hay khoáng vật; nhưng từ trước tới nay loại hương liệu được yêu chuộng nhất vẫn là các thứ gỗ thơm. Quế và trầm là hai loại gỗ thơm tiêu biểu của Việt Nam.

Loại trầm thường thấy ở Việt Nam, theo giáo sư Phạm Hoàng Hộ, là do cây dó bầu bị sâu ăn, tiết ra nhựa, đông cứng lại rồi lâu năm biến thành. Gỗ mang bộng nhựa của cây dó có tỷ trọng lớn, thả vào nước sẽ “chìm”. “Trầm” chữ Hán có nghĩa là chìm và tên “trầm” bắt nguồn từ đó. Trầm có các tỉnh ở miền Trung Việt Nam nổi tiếng khắp thế giới. Trầm “kỳ nam” (còn gọi là “già nam hương”) được xem là loại trầm tốt nhất. Trầm không có ở Nhật Bản và Trung Quốc mà chỉ có ở Đông Nam Á; trầm “kỳ nam” thì đặc biệt chỉ có ở Việt Nam.

Trong các buổi thi phân định hương trầm, người tham dự được chia làm hai nhóm, thi nhau đoán xuất xứ, lai lịch, đặc tính (mùi hương, làn khói bốc lên có hình dáng như thế nào…) của từng loại trầm nổi tiếng. Dần dà, ngoài khả năng thưởng thức hương trầm, người thi đấu còn phải có kiến thức văn hoá và khả năng cảm thụ mỹ học – nói nôm na là khả năng cảm nhận những cái gì đẹp. Trước mặt công chúng đến xem, trầm sẽ được xông lên từ loại này đến loại khác, giống như những vế khác nhau trong một bài thơ renga (liên ca 連歌).

Sự kết hợp giữa thú thưởng thức hương trầm với khuynh hướng truy cầu những cái gì đẹp trong truyền thống văn học Nhật Bản có thể nói là nhân tố quyết định sự hình thành của hương đạo. Hương đạo vừa phản ánh chiều sâu văn hoá của người thưởng thức, vừa thể hiện vẻ đẹp u nhã của hương trầm, mà cũng là diễn tả nhiều chủ đề văn học khác nhau. Chính vì thế nên hương đạo được xem là một nghệ thuật độc đáo của Nhật Bản.

2. Hương đạo – mối giao lưu giữa Việt Nam – Nhật Bản từ thuở xa xưa
Điều ít người chú ý là vai trò quan trọng của trầm trong lịch sử giao lưu giữa Việt Nam và Nhật Bản. Như đã nói ở trên, loại trầm tốt nhất gọi là trầm “kỳ nam”, tiếng Nhật gọi là “già la”- viết tắt chữ “đa già la” là phiên âm của tagara tiếng Phạn.
Không phải ngẫu nhiên mà loại trầm đặc biệt này có gốc từ tiếng Phạn, bởi lẽ con đường tơ lụa trên biển cũng chính là con đường truyền bá Phật giáo từ Ấn Độ, và “già la”, hay trầm “kỳ nam”, đã đi theo con đường đó cùng với Phật giáo và cũng với tư cách là một sản phẩm độc đáo trong mối giao lưu kinh tế và văn hoá giữa Việt Nam và các nước khác.

Rõ ràng là trầm đã đóng vai trò quan trọng trong quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Nhật Bản ngày trước. Còn ngày nay thì sao? Do óc hiếu kỳ, khi viết những hàng này, chúng tôi bật internet để xem người ta nói gì về hương đạo trên các mạng thì tình cờ gặp trang nhà của một trường dạy hương đạo của người Nhật quảng cáo 3 loại hương trầm mà trong đó đã có 2 loại hương làm bằng trầm nhập khẩu từ Việt Nam, và 1 loại hương khác làm bằng trầm nhập khẩu từ Indonesia.

Hương đạo quả là một nhịp cầu độc đáo trong mối giao lưu văn hoá và kinh tế giữa Việt Nam và Nhật Bản đã có nguồn gốc rất lâu đời.

GS. Vĩnh Sính (Đại học Alberta – Canada)

Nguồn: Theo Trầm hương Khánh Hòa

http://www.tramhuongkhanhhoa.com.vn/huong-dao-kodo-nghe-thuat-thuong-thuc-huong-tram-o-nhat-47-65-2-article.html

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *